Nằm trong vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, nói đến Hưng Yên người ta nói đến một vùng đất văn hiến gắn liền với nhiều di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng như Văn miếu Xích Đằng, chùa Chuông, đền Mẫu, đền Trần…, đặc biệt là Phố Hiến đã từng vang bóng một thời với câu ca "Thứ nhất Kinh Kỳ, thứ nhì Phố Hiến". Và nhắc đến Hưng Yên người ta không quên một sản vật nổi tiếng đã gắn liền với lịch sử Phố Hiến đó là nhãn lồng. Nhãn lồng Hưng Yên nổi tiếng đến mức khiến người dân đã có câu ca:
Dù ai buôn Bắc bán Đông
Đố sao quên được nhãn lồng Hưng Yên
Câu ca ấy là một phần minh chứng về một sản vật mà trời đất đã ban tặng cho mảnh đất này.
Giống nhãn lồng tiến vua
Nhãn là quà tặng của trời đất cho Hưng Yên. Kỳ lạ thay, cũng là thứ giống nhãn ấy nhưng trồng ở những nơi khác thì không thể nào ngon bằng được trồng chính trên đất Hưng Yên. Nhà bác học Lê Quý Đôn đã từng mô tả: “Mỗi lần bỏ vào miệng thì tận trong răng lưỡi đã nảy ra vị thơm tựa như nước thánh trời cho”. Cây nhãn ở Hưng Yên đã có từ lâu đời. Theo nghiên cứu của một số nhà khoa học, cây nhãn ở Hưng Yên ước có khoảng 400 năm. Ngay cả tên nhãn lồng cũng có nhiều cách giải thích khác nhau. Tuy nhiên trên cơ sở khoa học nhất là do nhãn Hưng Yên cùi rất dày và các múi được xếp lồng lên nhau, khi ăn bóc từng lớp một, vì thế gọi là nhãn lồng. Năm Minh Mạng thứ 11, nhân dân Hưng Yên đã đem nhãn lồng vào Kinh đô để tiến vua, từ đó, nhãn lồng còn được gọi tên khác là nhãn “tiến vua”.
Khách tham quan cây nhãn tổ (Phường Hồng Châu, thành phố Hưng Yên)
Trước đây nhãn Hưng Yên cũng là một loại cây ăn quả “cây nhà lá vườn” như bao cây trồng khác. Theo một số cụ cao tuổi kể lại rằng, trước đây nhãn thường trồng xen canh với các loại cây trồng khác trong vườn của nhiều hộ gia đình, trồng nhiều ở ven đường làm cây bóng mát, nhãn được trồng ở ven đê, trồng ở khuôn viên đình chùa, trường học và trong khuôn viên một số cơ quan. Trong thời kỳ chiến tranh, lương thực khó khăn, một số gia đình đã phá nhãn trồng cây màu. Trong thời kỳ đổi mới, khi điều kiện kinh tế khá hơn, nhu cầu thưởng thức các loại quả tươi ngon ngày càng cao, nhiều hộ gia đình đã cải tạo vườn tạp chuyển sang trồng nhãn. Theo thống kê của ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn, khi mới tái lập tỉnh (năm 1997), toàn tỉnh có khoảng 1.500 ha trồng nhãn, đến nay diện tích trồng nhãn đã tăng lên khoảng 5.500 ha. Nhãn được trồng nhiều ở thành phố Hưng Yên và các huyện Tiên Lữ, Khoái Châu, Kim Động, Ân Thi... Nhãn ở Hưng Yên không chỉ bán quả tươi vào mùa vụ mà còn được chế biến làm long nhãn để có thể sử dụng quanh năm. Long nhãn là vị thuốc nam có tác dụng bồi dưỡng sức khỏe và an thần rất hiệu nghiệm. Vào mùa xuân hoa nhãn nở, cũng là dịp để những người nuôi ong được mùa mật thơm ngon nhờ hoa nhãn. Trong số những cây bóng mát ở thành phố Hưng Yên và một số huyện hiện nay, cây nhãn vẫn chiếm đa số.
Duy trì, phát triển giống nhãn quý
Xác định cây nhãn là một trong những cây trồng đặc trưng đem lại hiệu quả kinh tế cao, nên ngay từ khi tái lập tỉnh, Hưng Yên đã có chủ trương phát triển cây ăn quả, trong đó tập trung sản xuất, nhân rộng giống nhãn. Tỉnh có nhiều chủ trương, biện pháp tích cực nhằm thúc đẩy sự phát triển của một số loại cây ăn quả, đặc biệt chú trọng phát triển cây nhãn là cây đặc sản của tỉnh như: Đầu tư kinh phí nghiên cứu khoa học, mời chuyên gia của Viện nghiên cứu rau quả Trung ương về chuyển giao công nghệ chiết, ghép để sản xuất cây giống, phối hợp với Viện bảo vệ thực vật, Viện cây lương thực, thực phẩm đào tạo, tập huấn xây dựng mô hình, chuyển giao kỹ thuật bảo vệ thực vật đối với cây nhãn. Hàng năm tỉnh đưa nhãn đi tham gia hội chợ, phiên chợ giống cây trồng của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để quảng bá sản phẩm. Tỉnh cũng tổ chức hội chợ để giới thiệu nhãn lồng Hưng Yên. Cùng với đó, năm 2002, tỉnh đã phê duyệt qui hoạch phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn đến 2010 với diện tích cây ăn quả toàn tỉnh là trên 11 nghìn ha, trong đó cây nhãn chiếm khoảng một nửa. Năm 2007 tỉnh tiếp tục có đề án “Xây dựng, phát triển vùng nhãn hàng hóa giai đoạn 2007 – 2015”. Để thực hiện tốt đề án này, việc trồng mới và cải tạo vườn nhãn hiện có theo hướng sản xuất hàng hóa được các địa phương và các hộ nông dân tích cực thực hiện. Mỗi năm toàn tỉnh trồng mới và cải tạo vườn nhãn được khoảng 150 – 200 ha. Để phát triển cây nhãn, tỉnh đặc biệt chú trọng đến giống. Từ năm 1997 đến nay, Hưng Yên đã hai lần tổ chức bình tuyển giống nhãn cấp tỉnh, từ đấy chọn ra một số cây đầu dòng ở cả ba trà nhãn: trà sớm, trà chính vụ và trà muộn, từ đó góp phần mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng nhãn lồng Hưng Yên. Đồng thời tỉnh xây dựng dự án bảo tồn giống nhãn lồng đặc sản đầu dòng ở thành phố Hưng Yên gồm xã Hồng Nam 5 ha, xã Liên Phương 2 ha và tại Sở Khoa học - Công nghệ 1 ha. Vườn bảo tồn và nhân giống nhãn lồng đặc sản đầu dòng tỉnh Hưng Yên là cơ sở sản xuất giống nhãn của tỉnh có các cây mẹ cung cấp nguồn mắt ghép được qui tụ từ tất cả các cây nhãn lồng đặc sản đầu dòng đã qua bình tuyển. Những cây nhãn trồng tại vườn bảo tồn và nhân giống nhãn lồng đặc sản đầu dòng được chăm sóc đúng kỹ thuật, cho năng suất cao, quả to, tỷ lệ cùi dày và chất lượng tốt, mỗi năm có thể cung cấp hàng vạn mắt để ghép sản xuất cây nhãn lồng chất lượng cao.
Năm 2005, Hội nhãn lồng Hưng Yên ra đời gồm các nhà khoa học, nhà quản lý, nhà vườn và các hộ sản xuất, chế biến nhãn trên phạm vi toàn tỉnh, có chức năng hỗ trợ các hội viên áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng nhãn. Hiện nay, Hội nhãn lồng Hưng Yên đã thu hút hơn 100 hội viên. Trung bình mỗi năm, Hội tổ chức từ 2 – 3 buổi tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật về trồng và chăm sóc nhãn cho hội viên. Nhãn hiệu hàng hóa “Nhãn lồng Hưng Yên” cũng đã được đăng ký nhãn hiệu bảo hộ và người sở hữu nhãn hiệu trên là tất cả hội viên Hội nhãn lồng Hưng Yên. Trung tâm Phát triển nông thôn thuộc Viện chính sách và chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn đã phối hợp với tỉnh thực hiện dự án “Củng cố chuỗi giá trị nhãn lồng Hưng Yên” nhằm tăng cường sự hợp tác, liên kết giữa nông dân với nông dân và giữa nông dân với nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp tiêu thụ, nâng cao hiệu quả sản xuất, cải tiến kỹ thuật canh tác và chủ động tham gia vào thị trường một cách hiệu quả, cung cấp các sản phẩm chất lượng cao tới người tiêu dùng. Hiện nay vào vụ nhãn, tỉnh ta có 20 điểm bán, giới thiệu sản phẩm, từ các điểm này, mỗi vụ cũng bán được 200 – 300 tấn nhãn.
Nếu như trước đây, người dân Hưng Yên chủ yếu nhân giống nhãn bằng hạt dẫn đến chậm cho thu hoạch, chất lượng không cao thì những năm gần đây do áp dụng công nghệ ghép, chiết cành, các giống nhãn chất lượng được nhân rộng nhanh chóng. Ngành nông nghiệp và PTNT, ngành khoa học công nghệ đã nghiên cứu xây dựng qui trình kỹ thuật trồng và chăm sóc thâm canh nhãn bao gồm các biện pháp tỉa cành, tạo tán, biện pháp bón phân và phòng trừ sâu bệnh cho từng giai đoạn trong năm, kỹ thuật thu hái, bảo quản và chế biến sản phẩm. Đồng thời áp dụng các tiến bộ kỹ thuật mới nhằm khắc phục hiện tượng ra hoa cách năm, các biện pháp kỹ thuật để điều chỉnh nhãn ra hoa sớm hoặc muộn, góp phần kéo dài vụ nhãn…
Với sự hỗ trợ của các tổ chức, dự án cùng với những chính sách hỗ trợ tích cực của tỉnh cho việc phát triển cây nhãn lồng, hy vọng trong thời gian không xa nhãn lồng Hưng Yên không những được bán rộng rãi khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước mà sẽ trở thành một mặt hàng trái cây xuất khẩu có thương hiệu của Việt Nam.
Thu Lương
Skype
Liên hệ
Hướng dẫn
Đăng tin
...
